Rollup là gì? Giải pháp giảm gasfee và tăng tốc tiền điện tử

Rollup ra đời để giải quyết vấn đề khi các mạng Layer 1 thường xuyên gặp tình trạng phí giao dịch cao và giao dịch chậm khi số lượng người dùng tăng vọt. Nivex sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về thuật ngữ này và lý do tại sao nó được coi là “chìa khóa” mở ra kỷ nguyên mở rộng cho Ethereum.

Rollup – Tương lai của Ethereum và Web3.

Rollup là gì?

Rollup là một giải pháp mở rộng Layer 2, cho phép xử lý giao dịch off-chain và sau đó gộp (roll up) nhiều giao dịch để gửi dữ liệu cần thiết về blockchain Layer 1. Cách tiếp cận này giúp giảm tải cho Layer 1 mà vẫn giữ được tính bảo mật cốt lõi.

Khác với sidechain, Rollup kế thừa bảo mật trực tiếp từ blockchain gốc, thường là Ethereum. Điều này khiến Rollup trở thành lựa chọn ưu tiên trong chiến lược mở rộng bền vững của Ethereum.

Rollup hoạt động như thế nào?

Rollup xử lý giao dịch bên ngoài Layer 1, nơi các giao dịch được thực thi, sắp xếp và nén lại thành từng batch. Sau đó, batch này được gửi về Ethereum kèm theo dữ liệu hoặc bằng chứng để xác minh tính hợp lệ.

Ethereum đóng vai trò là lớp dữ liệu và bảo mật, đảm bảo rằng ngay cả khi Rollup gặp sự cố, người dùng vẫn có thể rút tài sản. Cơ chế này giúp Rollup vừa đạt hiệu suất cao, vừa duy trì mức độ phi tập trung.

Vì sao blockchain cần Rollup?

Ethereum và nhiều blockchain Layer 1 khác bị giới hạn về thông lượng và chi phí giao dịch. Khi nhu cầu sử dụng tăng, phí gas có thể tăng đột biến, khiến trải nghiệm người dùng kém đi.

Rollup giải quyết vấn đề này bằng cách giảm số lượng giao dịch phải xử lý trực tiếp trên Layer 1. Nhờ đó, phí gas giảm đáng kể và blockchain có thể phục vụ nhiều người dùng hơn mà không cần hy sinh bảo mật.

Các loại Rollup phổ biến hiện nay

Optimistic Rollup hoạt động dựa trên giả định rằng các giao dịch là hợp lệ theo mặc định. Nếu phát hiện gian lận, bất kỳ ai cũng có thể gửi fraud proof trong một khoảng thời gian khiếu nại.

Ngược lại, ZK-Rollup sử dụng zero-knowledge proof để chứng minh tính hợp lệ của giao dịch ngay từ đầu. ZK-Rollup có ưu điểm về bảo mật cao và rút tiền nhanh, nhưng yêu cầu kỹ thuật phức tạp hơn.

Ưu điểm của Rollup

Ưu điểm lớn nhất của Rollup là giảm phí gas và tăng tốc độ giao dịch. Điều này đặc biệt quan trọng với các ứng dụng DeFi, NFT và Web3 cần xử lý nhiều giao dịch.

Ngoài ra, Rollup vẫn kế thừa bảo mật từ Ethereum, giúp người dùng yên tâm hơn so với các giải pháp mở rộng khác. Đây là lý do Rollup được cộng đồng Ethereum ủng hộ mạnh mẽ.

Hạn chế và rủi ro của Rollup

Mặc dù hiệu quả, Rollup vẫn tồn tại một số hạn chế. Với Optimistic Rollup, người dùng phải chờ một khoảng thời gian dài để rút tài sản do cơ chế challenge period.

Bên cạnh đó, nhiều Rollup hiện nay vẫn phụ thuộc vào sequencer tập trung, tạo ra rủi ro về kiểm duyệt. Tuy nhiên, các dự án đang từng bước phi tập trung hóa thành phần này.

Rollup khác gì Sidechain và Layer 1?

Sidechain là blockchain riêng biệt với cơ chế bảo mật độc lập, không kế thừa trực tiếp bảo mật từ Layer 1. Trong khi đó, Rollup luôn đăng dữ liệu lên Layer 1, giúp đảm bảo an toàn cao hơn.

So với Layer 1, Rollup không cố gắng mở rộng bằng cách tăng block size. Thay vào đó, Rollup tận dụng Layer 1 như một lớp bảo mật, tạo ra mô hình mở rộng hiệu quả và bền vững hơn.

Vai trò của Rollup trong Ethereum và Web3

Ethereum đang theo đuổi chiến lược “Rollup-centric”, nơi Layer 1 tập trung vào bảo mật và dữ liệu, còn Rollup đảm nhiệm phần lớn giao dịch.

Trong Web3, hầu hết các ứng dụng DeFi, NFT và GameFi trong tương lai được kỳ vọng sẽ triển khai trên Rollup. Điều này giúp Web3 tiếp cận người dùng đại chúng với chi phí thấp và trải nghiệm tốt hơn.

Tương lai của Rollup

Với các nâng cấp như Proto-danksharding (EIP-4844) và Danksharding, Rollup sẽ ngày càng rẻ và hiệu quả hơn. Điều này mở đường cho việc mở rộng Web3 ở quy mô toàn cầu.

Về dài hạn, Rollup không chỉ là giải pháp tạm thời mà được xem là trụ cột của kiến trúc blockchain hiện đại. Hiểu rõ Rollup là gì sẽ giúp bạn nắm bắt đúng xu hướng phát triển của Ethereum và Web3.

Kết luận

Rollup là giải pháp Layer 2 quan trọng nhất hiện nay để mở rộng Ethereum mà không đánh đổi bảo mật. Nhờ Rollup, blockchain có thể xử lý nhiều giao dịch hơn, phí rẻ hơn và sẵn sàng cho Web3 đại chúng.