Tâm lý thị trường tiền điện tử đang bị mắc kẹt trong nỗi sợ hãi tột độ vì những thành tựu mang tính cấu trúc lớn nhất của ngành này không thể tác động đến giá cả.

Các chỉ số đo lường tâm lý thị trường tiền điện tử đã chìm sâu trong sắc đỏ suốt hai tháng qua. Chỉ số Sợ hãi & Tham lam tiền điện tử (Crypto Fear & Greed Index) đã dành hơn 30% thời gian trong năm 2025 ở vùng sợ hãi hoặc cực kỳ sợ hãi, và các chỉ số theo dõi thị trường thay thế khác cho thấy thị trường nằm trong khoảng 10-25 điểm trên thang 100 kể từ giữa tháng 11.

Bitcoin đang trên đà trải qua quý 4 tồi tệ nhất kể từ năm 2018, nhiều altcoin lớn giảm tới 90% so với mức đỉnh, trong khi vàng, bạc và các chỉ số chứng khoán chính đạt mức cao kỷ lục trong cùng kỳ.

Tâm trạng hiện tại rất tiêu cực. Các nhà đầu tư đã đạt được tất cả những thành quả về kinh tế vĩ mô, chính sách và cấu trúc mà họ đã vận động hành lang từ năm 2021, và phần thưởng là một thị trường suy yếu trong mọi đợt tăng giá và hoạt động kém hiệu quả hơn mọi loại tài sản cạnh tranh khác.

Đó không phải là cách mà một chu kỳ nên kết thúc. Đó là cách mà niềm tin sụp đổ và các câu chuyện tan vỡ.

Để hiểu lý do tại sao tâm lý thị trường sụp đổ, cần phải phân tích năm yếu tố chồng chéo nhau: hiệu suất so với kỳ vọng, thanh khoản giảm sút, sự sụt giảm mạnh mẽ của đòn bẩy, điều kiện kinh tế vĩ mô khó lường và sự mệt mỏi về mặt thông tin khiến các cột mốc tăng giá trở thành những cái bẫy “bán ra khi có tin tức”.

Khoảng cách nguy hiểm giữa hiệu suất và kỳ vọng

Bitcoin đã đạt mức cao nhất mọi thời đại là 126.000 đô la vào tháng 10 , với một bối cảnh khá thuận lợi: các quỹ ETF giao ngay thu hút dòng vốn kỷ lục, việc chính phủ Mỹ đóng cửa đã tạo ra xu hướng tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn, và việc cắt giảm lãi suất lần thứ ba đã được ấn định.

Tuy nhiên, thay vì sự tăng trưởng mạnh mẽ trong quý IV như nhiều người dự đoán, Bitcoin đã giảm 30% và kết thúc năm với mức giảm một chữ số, đánh dấu quý IV tồi tệ nhất kể từ năm 2018.

Các altcoin còn tệ hơn, giảm tới 90% so với mức đỉnh, bị xóa sổ bởi thanh khoản thấp và nhận thức rằng hầu hết các token được ra mắt từ năm 2024 đến 2025 đều không có sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường ngoài mục đích đầu cơ.

Sự khác biệt so với các tài sản truyền thống chỉ làm trầm trọng thêm tình hình. Vàng tăng 70%, bạc tăng 143%, và chỉ số S&P 500 đạt mức cao kỷ lục. Các nhà đầu tư tiền điện tử chứng kiến ​​danh mục đầu tư của họ bị thua lỗ trong khi mọi “công cụ phòng ngừa rủi ro giảm giá trị” khác đều ghi nhận lợi nhuận.

Sự sai lệch đó tạo ra một loại “chất độc” tâm lý đặc biệt: cảm giác rằng bạn đã đúng về luận điểm nhưng lại chọn sai công cụ, hoặc tệ hơn, rằng loại tài sản đó đang gặp vấn đề. Khi hiệu suất thấp hơn kỳ vọng đến mức đó, và mọi thứ trông có vẻ hoàn hảo, tâm lý thị trường không những không cải thiện mà còn sụp đổ.

Thanh khoản giảm và sự tham gia giảm dần.

Dữ liệu trên chuỗi cho thấy khối lượng giao dịch Bitcoin và số địa chỉ hoạt động đang có xu hướng giảm kể từ tháng 11, với khối lượng giao dịch hàng ngày giảm mạnh và hoạt động giảm ở mức hai chữ số.

Báo cáo giữa tháng 12 của VanEck chỉ ra phí giao dịch yếu, số lượng địa chỉ mới trì trệ và tốc độ băm (hash-rate) tăng trưởng chậm. Khối lượng giao dịch phái sinh và hợp đồng tương lai đã giảm kể từ cuối tháng 8, và nhiều sàn giao dịch mô tả “áp lực mua yếu” quanh mức giá 87.000-90.000 đô la.

Khi giá giảm mạnh với khối lượng giao dịch giảm, điều đó báo hiệu rằng người mua đã rút lui. Bitcoin đã liên tục kiểm tra mức hỗ trợ, không thể lấy lại được mức cao hơn, và mỗi lần bật tăng thất bại đều củng cố nhận định rằng thị trường không có niềm tin vững chắc.

Tình trạng thanh khoản giảm cũng làm gia tăng biến động giảm giá. Khi không có nhiều lệnh mua, các lệnh bán nhỏ sẽ đẩy thị trường xuống thấp hơn, kích hoạt lệnh cắt lỗ và thanh lý, làm gia tăng nỗi sợ hãi trên thị trường.

Sự sụt giảm số lượng địa chỉ hoạt động cho thấy các nhà đầu tư cá nhân đang rút lui. Các tổ chức cung cấp vốn nhưng không cung cấp động lực đầu cơ thúc đẩy sự biến động tăng giá của tiền điện tử.

Khi các nhà đầu tư nhỏ lẻ rút lui, thị trường trở thành cuộc chiến giữa các nhà giao dịch sử dụng đòn bẩy và những người nắm giữ dài hạn, không bên nào sẵn sàng đẩy giá lên cao hơn. Điều đó dẫn đến đợt bán tháo âm ỉ, khối lượng giao dịch thấp đặc trưng của quý IV.

Tận dụng các đợt thanh lý và phân phối cho người nắm giữ dài hạn.

Vụ sụp đổ hồi tháng 11 là sự kết hợp giữa việc chốt lời ở mức giá trên 100.000 đô la, dòng tiền chảy ra khỏi các quỹ ETF và ước tính khoảng 20 tỷ đô la đòn bẩy được giải phóng trong tháng 10. Các ví “OG” lâu ngày không hoạt động đã chuyển và bán hàng trăm nghìn Bitcoin khi giá tăng mạnh, điều mà nhiều người cho là “dòng tiền thông minh đang tận dụng đỉnh điểm của chu kỳ”.

Việc sử dụng đòn bẩy ồ ạt diễn ra một cách máy móc: Bitcoin tăng vọt lên trên 120.000 đô la, khối lượng giao dịch mở đạt mức kỷ lục, phí tài trợ tăng cao và thị trường trở nên quá nóng.

Khi Bitcoin không thể tăng giá và bắt đầu bị bán tháo, hiện tượng thanh lý hàng loạt đã xảy ra. Các vị thế mua buộc phải bán, lệnh cắt lỗ được kích hoạt, và cấu trúc thị trường sụp đổ chỉ trong vài ngày. Kiểu bán tháo cưỡng bức này không chỉ làm biến động giá cả mà còn phá vỡ tâm lý thị trường.

Việc phân bổ cho những người nắm giữ dài hạn đã gây thêm tổn thương tâm lý. Khi những ví điện tử không hoạt động trong nhiều năm đột nhiên được kích hoạt và bán ra, thị trường sẽ hiểu đó là dấu hiệu của những người nội bộ đang rút lui.

Nhận thức đó có thể không chính xác, nhưng nó lại quan trọng hơn thực tế khi hình thành cảm xúc.

Nếu thị trường tin rằng “nhà đầu tư thông minh” đã bán ra ở đỉnh điểm, thì những người khác sẽ cho rằng mình đang chịu thiệt. Niềm tin đó trở thành hiện thực: những người còn nắm giữ sẽ bán ra để tránh bị bán cuối cùng, điều này đẩy giá xuống thấp hơn, củng cố nỗi sợ hãi và thúc đẩy việc bán tháo nhiều hơn.

Các yếu tố vĩ mô khó hiểu và tiến trình chính sách lộn xộn.

Các số liệu lạm phát gần đây của Mỹ và thông báo từ Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã làm tăng khả năng cắt giảm lãi suất vào năm 2026, nhưng chưa đủ để đưa ra tín hiệu rõ ràng về việc “lãi suất thấp trong thời gian dài hơn”.

Tiền điện tử phản ánh mọi biến động của các tài sản rủi ro thay vì được giao dịch như một nơi trú ẩn an toàn, củng cố nhận thức rằng Bitcoin là một khoản đầu tư công nghệ có hệ số beta cao chứ không phải là một kho lưu trữ giá trị.

Khi đồng đô la suy yếu, Bitcoin đã tăng giá trong thời gian ngắn. Khi tâm lý chấp nhận rủi ro giảm sút, Bitcoin lại giảm mạnh hơn cả cổ phiếu. Mô hình đó đã phá vỡ luận điểm về “vàng kỹ thuật số”, ít nhất là cho đến thời điểm hiện tại.

Thêm vào đó, tiến trình điều chỉnh pháp lý diễn ra khá lộn xộn. Châu Âu đang thực thi MiCA, buộc các sàn giao dịch và nhà phát hành stablecoin phải tuân thủ hoặc rút lui. Đạo luật GENIUS của Mỹ đang dần hình thành các quy định cụ thể về stablecoin, nhưng phải đến năm 2027 mới được hoàn thiện . Đạo luật CLARITY bị đình trệ sau một thời gian dài chính phủ đóng cửa.

Ngành công nghiệp này cũng đang đối mặt với làn sóng kiện tụng tư nhân khi việc thực thi pháp luật của SEC giảm dần, khiến rủi ro pháp lý luôn ở mức cao. Tất cả những điều đó đều không cho thấy một “lộ trình thuận lợi”.

Sự nhầm lẫn này rất quan trọng vì luận điểm về tiền điện tử năm 2025 dựa trên sự rõ ràng: các quỹ ETF giao ngay sẽ thu hút vốn từ các tổ chức, một chính quyền thân thiện với tiền điện tử sẽ loại bỏ các rào cản pháp lý, và các điều kiện vĩ mô sẽ có lợi cho các tài sản hữu hình. Cả ba điều đó đều đã xảy ra, nhưng lợi ích thu được lại không thành hiện thực.

Khoảng cách giữa luận điểm và kết quả thực tế tạo ra những cảm xúc trái chiều, từ lạc quan đến hoang mang rồi đến sợ hãi.

Thắng tất cả mà vẫn thua

Năm 2025 chứng kiến ​​sự xuất hiện của một “tổng thống tiền điện tử”, các quỹ ETF giao ngay, các đợt IPO lớn như của Circle, và những tin tức về mã hóa token từ BlackRock, nhưng giá cả lại giảm sau mỗi sự kiện.

Việc ông Trump đắc cử được kỳ vọng sẽ tạo đà tăng giá, nhưng Bitcoin lại giảm mạnh. Dòng vốn đổ vào các quỹ ETF giao ngay đạt kỷ lục, nhưng Bitcoin lại đi ngang rồi giảm xuống. Việc IPO của Circle được kỳ vọng sẽ khẳng định giá trị của ngành, nhưng nó diễn ra rồi kết thúc mà không có phản ứng giá bền vững nào.

Mỗi cột mốc đều trở thành một cái bẫy “bán tin tức”. Các altcoin hoạt động kém hiệu quả trong khi vàng và bạc chiếm lấy vị trí “tài sản cứng”.

Khi một lĩnh vực đạt được hầu hết các thắng lợi về cấu trúc mà họ đã vận động hành lang nhưng vẫn hoạt động kém hiệu quả, tâm trạng mặc định của ngành bán lẻ chuyển từ hưng phấn sang thất vọng.

Ngành công nghiệp đã giành chiến thắng trong các cuộc đấu tranh về chính sách, sự rõ ràng về quy định, khả năng tiếp cận các thể chế và sự ủng hộ chính trị, nhưng không điều nào trong số đó chuyển thành sự tăng giá bền vững. Thay vào đó, những chiến thắng này trở thành điểm bão hòa: giới đầu tư thông minh bán tháo sau các thông báo, nhà đầu tư nhỏ lẻ bị cuốn theo trào lưu, và cuối cùng giá cả lại giảm xuống.

Sự mệt mỏi về mặt truyền thuyết khiến các nhà đầu tư ngừng tin tưởng vào chất xúc tác tiếp theo. Khi mọi sự kiện tăng giá đều là cơ hội bán ra, tại sao sự kiện tiếp theo lại khác?

Thị trường trở thành một cái bẫy: tin tốt không làm giá cả thay đổi, tin xấu lại đẩy nhanh quá trình bán tháo. Đó là môi trường tạo ra nỗi sợ hãi tột độ và giữ nó ở mức cao trong nhiều tháng.

Nỗi sợ hãi tột độ thực sự báo hiệu điều gì?

Những chỉ số thể hiện sự sợ hãi tột độ phản ánh một thị trường cảm thấy bị chính luận điểm của mình phản bội. Các nhà đầu tư đã tin tưởng vào chu kỳ giảm một nửa, câu chuyện về quỹ ETF, câu chuyện về sự rõ ràng trong quy định và thiết lập vĩ mô. Tất cả những điều đó đã xảy ra, nhưng thị trường vẫn giảm mạnh.

Điều đó không chỉ gây thất vọng cho các nhà giao dịch đang tìm kiếm lợi nhuận, mà còn gây hoang mang cho tất cả những người có cổ phần trên thị trường.

Nỗi sợ hãi tột độ có thể là một tín hiệu ngược chiều. Trong lịch sử, một số điểm vào lệnh tốt nhất thường xuất hiện khi tâm lý thị trường tồi tệ nhất.

Tuy nhiên, điều đó chỉ hiệu quả nếu các điều kiện cơ bản được cải thiện. Hiện tại, các điều kiện gây ra nỗi sợ hãi, chẳng hạn như thanh khoản giảm, đòn bẩy dư thừa, sự hỗn loạn vĩ mô và sự mệt mỏi về mặt thông tin, vẫn chưa được giải quyết. Chúng đã ổn định ở một trạng thái cân bằng mới, nơi giá cả tiếp tục giảm, khối lượng giao dịch giảm và không ai muốn dự đoán thị trường đã chạm đáy.

Chừng nào một hoặc nhiều điều kiện đó không còn đúng nữa, tâm lý thị trường sẽ vẫn ảm đạm.

Câu hỏi đặt ra cho năm 2026 là liệu thị trường có thể tìm ra chất xúc tác đủ mạnh để đảo ngược xu hướng đó hay không, hay chu kỳ này sẽ kết thúc không phải bằng một tiếng nổ lớn mà bằng một sự đầu hàng chậm chạp, dai dẳng, khiến toàn bộ câu chuyện sụp đổ.