Futures là gì? Tìm hiểu cách hợp đồng tương lai hoạt động

Futures là gì là câu hỏi phổ biến của nhiều người mới khi tiếp cận thị trường tài chính và tiền mã hóa, bởi hợp đồng tương lai là một công cụ phái sinh cho phép nhà giao dịch dự đoán biến động giá trong tương lai mà không cần sở hữu trực tiếp tài sản cơ sở. Bài viết này, Nivex sẽ giải thích đầy đủ về futures từ cơ chế hoạt động đến cách phòng ngừa rủi ro, để từ đó giúp người đọc hiểu rõ bản chất và sử dụng futures một cách thận trọng.

Futures là gì?

Futures là hợp đồng tương lai cho phép người tham gia thị trường đặt lệnh mua hoặc bán một tài sản ở mức giá suy đoán trong tương lai, trong đó hợp đồng này đại diện cho nghĩa vụ tài chính chứ không phải quyền sở hữu tài sản cơ sở.

Trong thị trường crypto, hợp đồng tương lai cho phép nhà giao dịch kiếm lợi nhuận từ cả xu hướng tăng (Long) và xu hướng giảm (Short), bởi trader có thể mở vị thế long khi kỳ vọng giá tăng hoặc mở vị thế short khi dự đoán giá giảm. Ngày nay, gần như 100% các sàn giao dịch đã mở tính năng này cho các đồng coin.

Về bản chất, futures là sản phẩm phái sinh (derivatives) vì giá trị của hợp đồng tương lai phụ thuộc trực tiếp vào giá của tài sản cơ sở như Bitcoin, Ethereum, hàng hóa hoặc chỉ số tài chính. Điều này khiến futures trở thành công cụ mạnh mẽ nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro cao nếu người giao dịch thiếu kiến thức và quản lý vốn kém.

Ví dụ:

Khi Bitcoin đang có giá 40.000 USD, một trader thực hiện lệnh Long/ Buy BTC với kỳ vọng giá tăng, bởi hợp đồng tương lai cho phép người này kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá mà không cần mua và nắm giữ Bitcoin thật.

Nếu giá Bitcoin tăng lên 42.000 USD, vị thế futures tạo ra lợi nhuận dựa trên mức chênh lệch 2.000 USD, còn nếu giá giảm xuống 38.000 USD, vị thế futures phát sinh thua lỗ tương ứng và có thể bị thanh lý nếu vượt mức ký quỹ cho phép.

Cơ chế hoạt động của Futures

Cơ chế hoạt động của hợp đồng tương lai dựa trên ký quỹ, đòn bẩy và cơ chế thanh lý tự động, trong đó sàn giao dịch đóng vai trò trung gian đảm bảo tính minh bạch và an toàn cho các vị thế đang mở.

Trước tiên, nhà giao dịch cần nạp ký quỹ (margin) vào ví futures, bởi ký quỹ là số vốn ban đầu dùng để mở vị thế futures và duy trì hợp đồng. Sau khi có ký quỹ, trader có thể lựa chọn mức đòn bẩy để mở vị thế có giá trị lớn hơn vốn thực tế, từ đó khuếch đại lợi nhuận hoặc thua lỗ.

Tiếp theo, hợp đồng tương lai cho phép mở vị thế long hoặc short, trong đó long phản ánh kỳ vọng giá tăng còn short phản ánh kỳ vọng giá giảm. Khi giá thị trường biến động, lãi và lỗ của vị thế futures được tính theo chênh lệch giá vào và giá hiện tại.

Cuối cùng, hệ thống hợp đồng tương lai sử dụng cơ chế thanh lý để bảo vệ sàn và thị trường, bởi khi mức thua lỗ chạm ngưỡng ký quỹ duy trì, vị thế sẽ bị đóng cưỡng bức nhằm ngăn tài khoản âm vốn.

Ưu và nhược điểm của hợp đồng tương lai

Nếu vẫn còn thắc mắc futures là gì, bạn có thể hiểu đơn giản rằng đây là hình thức giao dịch cho phép nhà đầu tư tận dụng biến động giá theo cả hai chiều tăng và giảm, tuy nhiên hợp đồng tương lai cũng đi kèm những lợi thế và hạn chế nhất định mà trader cần hiểu rõ trước khi tham gia.

Ưu điểm của Futures

• Futures mang lại khả năng giao dịch hai chiều và tối ưu vốn, bởi nhà giao dịch có thể kiếm lợi nhuận ngay cả khi thị trường giảm giá.
• Ngoài ra, futures cho phép sử dụng đòn bẩy để gia tăng hiệu suất vốn, giúp trader kiểm soát vị thế lớn hơn với số tiền nhỏ hơn. Điều này đặc biệt hấp dẫn với những người giao dịch ngắn hạn hoặc có chiến lược lướt sóng.
• Một ưu điểm quan trọng khác là hợp đồng tương lai hỗ trợ phòng ngừa rủi ro (hedging), bởi nhà đầu tư spot có thể mở vị thế short futures để bảo vệ danh mục khi thị trường biến động mạnh.

Nhược điểm của Futures

• Futures tiềm ẩn rủi ro cao do đòn bẩy, bởi cùng một mức biến động giá có thể khiến trader mất toàn bộ ký quỹ nếu quản lý vốn kém.
• Bên cạnh đó, hợp đồng tương lai yêu cầu kiến thức và tâm lý giao dịch vững vàng, vì biến động nhanh và cơ chế thanh lý có thể gây tổn thất lớn trong thời gian ngắn.
• Ngoài ra, chi phí futures trading có thể phát sinh liên tục, bao gồm phí funding rate và phí giao dịch, khiến lợi nhuận bị bào mòn nếu giao dịch quá thường xuyên.

Điểm khác biệt giữa Futures và Spot

Futures khác spot ở bản chất sở hữu, cách tạo lợi nhuận và mức độ rủi ro, trong đó spot đại diện cho việc mua bán tài sản thực còn hợp đồng tương lai đại diện cho hợp đồng phái sinh.

Spot phù hợp với nhà đầu tư dài hạn, trong khi futures phù hợp với trader ngắn hạn có kinh nghiệm, bởi hợp đồng tương lai yêu cầu theo dõi thị trường liên tục và kiểm soát rủi ro chặt chẽ.

Xem thêm: Hợp đồng giao ngay là gì? Spot Trading hoạt động thế nào?

Những rủi ro khi giao dịch Futures là gì?

Futures trading đi kèm nhiều rủi ro tài chính và tâm lý, bởi biến động giá mạnh có thể khiến vị thế bị thanh lý chỉ trong thời gian ngắn. Một rủi ro lớn là thanh lý bắt buộc, xảy ra khi mức thua lỗ vượt quá ký quỹ duy trì.

Ngoài ra, đòn bẩy cao làm khuếch đại sai lầm, khiến một quyết định sai có thể xóa sạch tài khoản. Rủi ro thị trường và rủi ro hệ thống cũng tồn tại, bao gồm biến động bất thường, trượt giá và sự cố sàn giao dịch.

Ví dụ, một trader mở vị thế Long futures Bitcoin với đòn bẩy x20 khi giá BTC là 40.000 USD, bởi trader kỳ vọng giá sẽ tăng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, chỉ cần giá Bitcoin giảm khoảng 5%, vị thế futures có thể chạm mức thanh lý, khiến trader mất toàn bộ số tiền ký quỹ dù thị trường chỉ biến động trong thời gian rất ngắn.

Cách phòng ngừa rủi ro khi giao dịch Futures

Phòng ngừa rủi ro trong futures trading đòi hỏi kỷ luật, chiến lược và quản lý vốn chặt chẽ, bởi hợp đồng tương lai không phù hợp với cách giao dịch cảm tính. Trước hết, nhà giao dịch cần sử dụng đòn bẩy thấp, vì đòn bẩy thấp giúp tăng khả năng chịu biến động và giảm nguy cơ thanh lý.

Tiếp theo, việc đặt stop-loss (điểm cắt lỗ) là yếu tố bắt buộc, bởi stop-loss giúp giới hạn mức lỗ và bảo vệ tài khoản khi thị trường đi ngược kỳ vọng. Cuối cùng, quản lý vốn hợp lý và không all-in là nguyên tắc sống còn, bởi mỗi vị thế futures chỉ nên chiếm một tỷ lệ nhỏ tổng vốn.

Dựa trên kinh nghiệm thực tế, người mới khi giao dịch long/short nên tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản để hạn chế rủi ro.

• Đối với Bitcoin, mức đòn bẩy nên được giữ ở ngưỡng thấp, tốt nhất không vượt quá x5, nhằm tránh biến động mạnh gây thanh lý nhanh.
• Với Ethereum và các altcoin, do biên độ dao động lớn hơn, đòn bẩy an toàn thường chỉ nên ở mức x3 trở xuống.
• Việc phân bổ vốn theo nhiều lần vào lệnh giúp trader linh hoạt hơn trong việc chịu biến động và cải thiện khả năng quản lý thua lỗ.

Bạn cần luôn theo dõi điểm thanh lý và chủ động giữ khoảng cách an toàn, bởi điểm thanh lý càng xa thì vị thế càng có nhiều dư địa để tồn tại trước những biến động bất ngờ của thị trường.

Kết luận

Futures là công cụ phái sinh mạnh mẽ cho phép dự đoán và tận dụng biến động giá, nhưng hợp đồng tương lai cũng là con dao hai lưỡi đòi hỏi kiến thức, kỷ luật và khả năng quản lý rủi ro cao. Đối với người mới, việc hiểu rõ futures là gì là điều kiện bắt buộc trước khi tham gia. Khi được sử dụng đúng cách, futures có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho chiến lược giao dịch và phòng ngừa rủi ro trong thị trường tài chính và crypto.