ICO là gì? Giải mã “cơn sốt” huy động vốn bằng tiền mã hóa

ICO có thể hiểu đơn giản là một hình thức ‘góp vốn khởi nghiệp’ bằng tiền điện tử, nơi bạn mua các đồng coin của một dự án ngay từ khi nó mới chỉ là ý tưởng. Nếu dự án đó thành công và được niêm yết trên các sàn giao dịch lớn, giá trị những đồng coin bạn đang nắm giữ có thể tăng trưởng vượt bậc. Tuy nhiên, với một người dùng mới, việc phân biệt giữa dự án tiềm năng và dự án ‘rác’ là vô cùng quan trọng. Bài viết này của Nivex Việt Nam sẽ hướng dẫn bạn từng bước để hiểu về ICO một cách an toàn nhất.

ICO là gì?

ICO là viết tắt của Initial Coin Offering, một hình thức gọi vốn trong thị trường crypto bằng cách phát hành token cho nhà đầu tư ngay từ giai đoạn đầu của dự án. Thay vì huy động vốn qua ngân hàng hay quỹ đầu tư truyền thống, dự án ICO cho phép cộng đồng toàn cầu tham gia chỉ với một ví tiền điện tử.

Trong giai đoạn đầu của thị trường blockchain, ICO được xem là cuộc cách mạng trong gọi vốn, giúp các startup công nghệ tiếp cận nguồn vốn nhanh chóng. Tuy nhiên, bởi vì không bị ràng buộc bởi bất cứ bên trung gian nào. ICO đã trở thành mảnh đất màu mỡ cho rủi ro và lừa đảo.

ICO hoạt động như thế nào?

Quy trình ICO thường bắt đầu bằng việc dự án công bố whitepaper, mô tả chi tiết ý tưởng, công nghệ, tokenomics và lộ trình phát triển. Nhà đầu tư gửi BTC, ETH hoặc stablecoin vào địa chỉ ví do dự án cung cấp để đổi lấy token mới phát hành.

Sau khi ICO kết thúc, token có thể được phân phối cho nhà đầu tư và chờ niêm yết trên sàn giao dịch. Tuy nhiên, không phải ICO nào cũng đảm bảo token sẽ được giao dịch, điều này khiến nhà đầu tư có thể đối mặt với rủi ro thanh khoản rất lớn.

Bối cảnh lịch sử và sự bùng nổ của ICO

ICO đạt đỉnh cao vào giai đoạn 2016 – 2018, khi hàng nghìn dự án blockchain ra đời và huy động hàng tỷ USD. Thành công của Ethereum ICO năm 2014 đã truyền cảm hứng cho nhiều dự án khác triển khai mô hình tương tự.

Tuy nhiên, sự bùng nổ quá nhanh khiến thị trường ICO trở nên hỗn loạn. Nhiều dự án không có sản phẩm thực tế, thậm chí biến mất sau khi huy động vốn. Niềm tin của cộng đồng dần trở nên suy giảm, kéo theo những làn sóng thắt chặt quy định từ các cơ quan quản lý tài chính toàn cầu. Chính thực tế đầy khốc liệt này đã trở thành bộ lọc tự nhiên, loại bỏ các mô hình thiếu bền vững và thúc đẩy sự ra đời của những phương thức gọi vốn minh bạch, an toàn hơn như IEO hay IDO.

Ưu điểm và hạn chế của ICO

Ưu điểm

Ưu điểm lớn nhất của ICO là khả năng gọi vốn nhanh và không cần trung gian. Dự án có thể tiếp cận nhà đầu tư toàn cầu mà không bị giới hạn bởi địa lý hay thủ tục phức tạp. Bên cạnh đó, ICO cho phép nhà đầu tư tham gia sớm vào các dự án tiềm năng, với kỳ vọng lợi nhuận cao nếu dự án thành công.

ICO từng được xem là “cơ hội đổi đời” trong giai đoạn đầu của crypto.

Hạn chế

Bên cạnh cơ hội, ICO tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Do không có cơ chế kiểm duyệt chặt chẽ, nhiều ICO là scam hoặc dự án kém chất lượng. Nhà đầu tư có thể mất toàn bộ vốn nếu dự án không triển khai sản phẩm như cam kết. Ngoài ra, tại nhiều quốc gia, ICO bị coi là hình thức phát hành chứng khoán chưa đăng ký, dẫn đến việc bị cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt.

So sánh ICO với IEO và IDO

Tiêu chí	ICO	IEO	IDO
Bên tổ chức	Đội ngũ dự án	Sàn giao dịch tập trung (CEX)	Sàn phi tập trung (DEX)/Launchpad
Tính minh bạch	Thấp (Dễ bị scam)	Cao (Sàn đã kiểm duyệt)	Trung bình (Cộng đồng kiểm duyệt)
Khả năng tiếp cận	Rất dễ, bất kỳ ai cũng mua được	Khó (Phải qua KYC và giữ coin sàn)	Trung bình (Thường qua vòng Whitelist)
Tính thanh khoản	Thấp (Phải đợi lên sàn)	Rất cao (Niêm yết ngay sau khi bán)	Cao (Tạo thanh khoản ngay trên DEX)
Phí tham gia	Thấp/Không có phí	Cao (Dự án phải trả phí cho sàn)	Trung bình

ICO còn phù hợp trong thị trường crypto hiện nay không?

Pháp lý là yếu tố khiến ICO dần suy thoái. Nhiều cơ quan quản lý, đặc biệt là SEC tại Mỹ, đã siết chặt hoạt động ICO do lo ngại gian lận và bảo vệ nhà đầu tư. Vì thế, trong bối cảnh hiện tại, ICO không còn phổ biến như trước. Tại một số quốc gia, ICO bị cấm hoàn toàn hoặc yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về chứng khoán. Điều này khiến nhiều dự án chuyển sang IEO hoặc IDO để phù hợp hơn với bối cảnh pháp lý. Thị trường crypto đã trưởng thành hơn, với nhiều mô hình gọi vốn minh bạch và an toàn hơn như IEO và IDO.

Tuy nhiên, ICO vẫn mang giá trị lịch sử quan trọng, giúp đặt nền móng cho sự phát triển của blockchain.

Kết luận

ICO từng là biểu tượng của làn sóng đổi mới trong crypto, nhưng cũng để lại nhiều bài học đắt giá về rủi ro và quản lý. Hiểu đúng ICO là gì không chỉ giúp bạn nắm bắt lịch sử thị trường, mà còn trang bị tư duy thận trọng khi tiếp cận các hình thức đầu tư mới trong Web3.